KLM moet een boete van 320.000 dollar betalen omdat het honderden keren te laag over Irak vloog, omgerekend ongeveer 286.000 euro. Het Amerikaanse ministerie van Transport legde de boete op, meldde de NOS op 23 oktober. Het gaat om vluchten tussen januari 2022 en mei 2025. Ook Air France kreeg een boete, voor dertig vluchten over hetzelfde gebied.
Een luchtvaartmaatschappij die te laag over een conflictgebied vliegt, dat klinkt alarmerend. De Telegraaf kopte een dag later met de geruststelling dat passagiers “niet in gevaar” zijn geweest. Hoe zit dat, wie bepaalt eigenlijk hoe hoog en waarlangs je vliegt, en wat kun je daar als passagier zelf van zien?
Wat KLM precies fout deed
Boven Iraaks grondgebied mochten vliegtuigen volgens de NOS niet lager vliegen dan 32.000 voet, bijna tien kilometer. Die grens komt van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA, die zulke regels opstelt voor luchtruim waar de veiligheid in het geding kan zijn, bijvoorbeeld door militaire conflicten. Amerikaanse maatschappijen moeten zich daaraan houden.
KLM is geen Amerikaanse maatschappij, maar werkt nauw samen met Delta Air Lines. In de codeshare-afspraken tussen beide staan ook de beperkingen voor het luchtruim. Vliegen er Delta-passagiers mee op een KLM-vlucht, dan moet die vlucht zich dus aan de Amerikaanse grenzen houden. Dat ging volgens het ministerie honderden keren mis. Van het boetebedrag voor Air France-KLM samen, 425.000 dollar, hoeft een deel alleen betaald te worden als de maatschappijen binnen een jaar opnieuw de fout in gaan.
Minister Duffy liet weten dat het volgen van de Amerikaanse veiligheidsregels “niet vrijblijvend” is. KLM zegt dat het maatregelen heeft genomen om de naleving van luchtruimbeperkingen te versterken. Waarom het zo vaak misging, is niet bekendgemaakt.
Wie bepaalt waarlangs je vliegt
Hier zit het deel dat in het nieuws weinig aandacht kreeg. Er is geen centrale instantie die voor alle maatschappijen een route over een conflictgebied verbiedt of goedkeurt. Het land zelf beheert zijn luchtruim en kan het sluiten. Daarnaast geven verschillende toezichthouders adviezen of regels mee, en elke maatschappij maakt op basis daarvan haar eigen risicoafweging.
Voor Europese maatschappijen is het Europese luchtvaartagentschap EASA de belangrijkste stem. Het publiceert zogeheten Conflict Zone Information Bulletins voor luchtruim dat een Europese groep van veiligheidsdeskundigen als hoog risico aanmerkt. Voor Irak loopt op dit moment zo’n bulletin, net als voor Iran, Syrië en het gebied rond de Perzische Golf. Dat zijn adviezen, geen verboden. De Amerikaanse FAA gaat verder en legt Amerikaanse maatschappijen bindende regels op, zoals de hoogtegrens boven Irak.
Dit systeem is na de ramp met MH17 in 2014 flink aangescherpt. Toen bleek dat maatschappijen over het oosten van Oekraïne bleven vliegen omdat het luchtruim boven een bepaalde hoogte formeel open was. Sindsdien delen Europese overheden meer dreigingsinformatie en publiceert EASA de bulletins openbaar. KLM liet in 2020, na spanningen rond Iran, al eens tijdelijk alle vluchten boven Iran en Irak vallen en hervatte die later weer.
Wat dit voor jouw vlucht betekent
De boete gaat over het niet naleven van een Amerikaanse hoogtegrens, niet over een vastgesteld gevaar op die vluchten. De grens van 32.000 voet is een veiligheidsmarge, geen scheidslijn tussen veilig en onveilig. Dat neemt niet weg dat een maatschappij die afgesproken marges honderden keren niet haalt, uitleg verschuldigd is, en die is er tot nu toe niet.
Als passagier heb je geen invloed op de route, en je kunt bij het boeken ook niet zien waarlangs je straks vliegt. Wat je wel kunt doen, is achteraf of vooraf kijken welke route een vluchtnummer de afgelopen dagen vloog, via een vluchtvolgsite als Flightradar24 of FlightAware. Vluchten van Europa naar het Midden-Oosten en Azië kunnen over dit gebied gaan of er juist met een omweg omheen, en dat verschilt per maatschappij en soms per dag. Wie dat niet wil, kan bij het boeken kiezen voor een maatschappij of overstap die een andere route vliegt. Een recht op een andere route heb je niet, en een annulering omdat je de route niet vertrouwt, valt niet onder je annuleringsverzekering.
Wordt een luchtruim plotseling gesloten, dan merk je dat wel. Vluchten worden dan omgeleid, duren langer of vervallen. Wat je rechten zijn als een maatschappij een gebied gaat mijden, schreven we eerder toen Iran dreigde het luchtruim in het Midden-Oosten te sluiten. Bij een omleiding die vooraf bekend is, verandert er voor jou weinig. Valt je vlucht uit, dan heb je recht op omboeken of terugbetaling en op verzorging, maar meestal niet op compensatie, omdat een conflict als buitengewone omstandigheid geldt.
Onze conclusie is nuchter. Deze boete laat zien dat de regels over conflictgebieden worden gecontroleerd, ook achteraf en ook over de grens. Dat is eerder een reden voor vertrouwen dan voor angst. Maar het laat ook zien dat je als reiziger niet automatisch weet welke afweging je maatschappij maakt, en dat het geen kwaad kan om bij een verre reis zelf even naar de route te kijken.
De redactie van travelfocus.nl schrijft over reizen in Nederland en Europa: routes, plekken die de moeite waard zijn en praktische voorbereiding. Vragen of een correctie? Mail naar info@feelingcontent.nl.