Betaal je meer voor je reis door een algoritme? Wat de ACM ontdekte

Wie een vliegticket boekt, betaalt zelden dezelfde prijs als de passagier naast hem. Dat is geen toeval maar het werk van prijsalgoritmes, en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) is daar kritisch over. Vakplatform NRIT Media zette de kritiek van de toezichthouder op prijsstelling in reizen en vrije tijd op een rij. De ACM wil vooral dat bedrijven eerlijker zijn over hoe hun prijzen tot stand komen.

Interessant voor reizigers is vooral wat de ACM níét vond. Een paar hardnekkige boekingstips blijken op niets gebaseerd, terwijl het moment waarop je boekt wel degelijk veel uitmaakt.

Wat de ACM onderzocht en vond

De ACM vroeg gegevens op bij luchtvaartmaatschappijen en analyseerde de prijzen van vluchten binnen Europa. Dat staat in het conceptrapport dat de toezichthouder eind september 2026 publiceerde. De belangrijkste cijfers zijn opvallend.

• Voor hetzelfde basisticket op dezelfde vlucht worden tijdens de verkoopperiode gemiddeld 30 tot 35 verschillende prijzen betaald.
• Bij een op de drie tickets wijkt de prijs meer dan 40 procent af van het gemiddelde voor die vlucht.
• Gemiddeld daalt de prijs eerst langzaam en stijgt hij vanaf ongeveer twee maanden voor vertrek sterk.

De ACM ziet ook nadelen voor de reiziger. Je moet meer zoeken om een goede prijs te vinden, en dat valt het zwaarst uit voor mensen met weinig geld, die niet kunnen afwachten tot de prijs misschien zakt. Wie last minute moet reizen door een noodgeval, betaalt de hoge prijs zonder dat het algoritme daar rekening mee houdt. Volgens de toezichthouder schaadt het gebrek aan uitleg het vertrouwen van consumenten.

Hoe een ticketprijs echt tot stand komt

De ACM onderscheidt twee soorten computergestuurde prijzen. Bij dynamische prijzen verandert de prijs voor iedereen tegelijk, op basis van vraag en aanbod. Bij gepersonaliseerde prijzen krijgt de ene klant op hetzelfde moment een andere prijs te zien dan de andere, bijvoorbeeld op basis van wat hij eerder kocht. In de luchtvaart gaat het vrijwel helemaal om de eerste soort.

Een maatschappij maakt per vlucht een verwachting van hoe snel de stoelen verkocht worden. Loopt de verkoop harder dan verwacht, dan gaat de prijs extra omhoog. Blijft hij achter, dan stijgt de prijs minder snel of zakt hij zelfs. De bestemming, de reisperiode, de dag en het tijdstip van vertrek bepalen het vertrekpunt. Daarbovenop komen vaste kosten zoals luchthavenbelasting en toeslagen, en de prijs van extra’s als ruimbagage en stoelkeuze.

De mythe van de cookies en het incognitovenster

Je kent de tip vast. Zoek in een incognitovenster, wis je cookies, want anders ziet de maatschappij dat je terugkomt en gaat de prijs omhoog. Volgens het onderzoek van de ACM klopt dat niet. Cookies en zoekgeschiedenis hebben geen invloed op de prijs van een vliegticket. Toch denkt 46 procent van de consumenten dat eerdere zoekopdrachten de prijs beïnvloeden, meldde TPO op basis van het rapport, en een kwart denkt dat het apparaat waarop je zoekt uitmaakt.

Ziet de prijs er bij je tweede bezoek hoger uit, dan is er dus iets anders gebeurd. Waarschijnlijk zijn er in de tussentijd stoelen verkocht en is de goedkopere prijsklasse op. Dat is ook de reden dat twijfelen bij een vlucht die snel volloopt geld kan kosten.

Waar personalisatie wel voorkomt, is volgens de ACM bij loyaliteitsprogramma’s, kortingen zoals op je verjaardag, en soms bij de prijzen van extra’s. De toezichthouder verwacht wel dat maatschappijen er meer mee gaan experimenteren, omdat nieuwere verkoopsystemen het makkelijker maken om per klant een andere prijs te rekenen.

Zo betaal je niet meer dan nodig

Uit het onderzoek volgen een paar praktische lessen, zonder dat je een trucje nodig hebt.

• Boek ruim op tijd. De sterke stijging begint gemiddeld rond twee maanden voor vertrek. Wie voor die tijd boekt, zit meestal goed. Waarom dat zo werkt, lees je in ons stuk over first minute tegenover last minute boeken.
• Wees flexibel in dag en tijd. Omdat dag en tijdstip van vertrek het vertrekpunt van de prijs bepalen, is een vlucht op een minder populair moment vaak goedkoper.
• Kijk naar de totaalprijs. De extra’s zijn de plek waar wel per klant gevarieerd kan worden. Vergelijk dus de prijs inclusief de bagage en stoel die je echt nodig hebt.
• Spaar je bij een maatschappij, vergelijk dan ook als niet-lid. Juist via loyaliteitsprogramma’s krijgen klanten volgens de ACM soms een eigen aanbod.

Het is goed om te weten dat een webwinkel of boekingssite het je sinds 28 mei 2022 moet vertellen als een prijs voor jou persoonlijk is aangepast op basis van geautomatiseerde besluitvorming. Die regel komt uit Europese consumentenwetgeving en geldt ook voor reizen. Zie je zo’n melding, dan loont het om op een ander apparaat of als niet-ingelogde klant te vergelijken.

Wat er nu gebeurt

Het rapport is nog een concept. Belanghebbenden kunnen tot 9 november 2026 reageren, begin 2027 volgt een rondetafelgesprek en het definitieve rapport staat gepland voor eind 2027. De ACM benadrukt dat dynamische prijzen niet verboden zijn en ook voordelen hebben, zoals vollere vliegtuigen. Ze wil vooral dat maatschappijen laten zien of en hoe ze prijzen automatisch aanpassen, zodat er een open gesprek kan komen over wat nog eerlijk is. Voor hotels, pakketreizen en evenementen gelden volgens de ACM vergelijkbare technieken, dus de lessen hierboven kun je ook gebruiken als je een hotelkamer of festivalkaartje zoekt.